الضرر يزال
Al-Ḍarar Yuzāl (Al-ḍararu yuzāl)
— အန္တရာယ်ကျရောက်စေနိုင်မှုကို ဖယ်ရှားသုတ်သင်ရှင်းလင်းရမည်။
❓ ဒီကိုင်ဒါဟ် က ဘယ်ကနေဖြစ်ပေါ်လာတာလဲ။
ဒီစတုတ္ထမြောက်ကိုင်ဒါဟ် သည် အီမာန်မာလစ်ခ် (Imām Mālik) ရဲ့ မူဝတ်တာ (Al-Muwaṭṭaʾ) ထဲမှာ မှတ်တမ်းပြုစုထားခဲ့ ပြီး တခြားသောမှတ်တမ်းပေါင်းချုပ်တွေထဲမှာလည်း အတည်ပြုထားခဲ့တဲ့ တမန်တော်မြတ်ကြီး ﷺ (Rasūlullāh – Prophet Muhammad ﷺ) ရဲ့ ဟဒီးဆ်တော် (Hadith) တစ်ခုကနေ အခြေပြုလာခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
🕊️ “Lā ḍarara wa lā ḍirār” (لا ضرر ولا ضرار)
မည်သို့သော အန္တရာယ် (Harm) ကိုမှ ဒဏ်ပေးခြင်း မပြုသင့်သကဲ့သို့၊ မည်သို့သော အန္တရာယ်ကိုမှ တုံ့ပြန်ခြင်း မပြုသင့်ပါ။
ဒီအကြောင်းအရာကို ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန် (Al-Qurʾān) ထဲက အာယာဟ် (Āyah) များစွာမှာ ခိုင်မာစွာအားဖြည့်ပေးထားပါတယ်။ 📖
📖 “ထို့နောက် အသင်တို့သည် ထိုဇနီးမိန်းမများအား နစ်နာစေလိုသည့်အနေဖြင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရန် ပြန်ယူထားခြင်းမပြုကြနှင့်။”
(အလ်-ဗကာရဟ် Al-Baqarah ၂း၂၃၁)
📖 “မည်သည့်မိခင်မျှ သူ၏သားသမီးအတွက်ဖြင့် မနစ်နာစေရပေ၊ မည်သည့်ဖခင်မျှလည်း သူ၏သားသမီးအတွက်ဖြင့် မနစ်နာစေရပေ။”
(အလ်-ဗကာရဟ် Al-Baqarah ၂း၂၃၃)
📖 “အသင်တို့သည် ထို(ကွာရှင်းပြီးဖြစ်ကြသည့်)မိန်းမများအပေါ် တွင် ကျပ်တည်းစေရန်အတွက် ဒုက္ခမပေးကြနှင့်။”
(အလ်-တလက်ခ် At-Ṭalāq ၆၅း၆)
အထက်ပါ စာသားဖော်ပြချက်တွေအားလုံးမှာ အတူတကွ ဖော်ပြထားတာက
➡️ မိမိကိုယ်ကို သို့မဟုတ် တခြားသူတွေအား အန္တရာယ်ဖြစ်စေခြင်းကို ဘဝရဲ့ အဆင့်တိုင်းမှာ တားမြစ်ထားပါတယ်။
🧠 ပညာရှင်များ၏ သဘောထား
ပညာရှင်ကြီးများက ယခု စတုတ္ထမြောက်ကိုင်ဒါဟ် သည် ဖိက်ဟ် (Fiqh – Islamic Jurisprudence) အားလုံးရဲ့ တစ်ဝက်နီးပါး လောက်ကို လွှမ်းခြုံထားတယ်လို့ ယူဆထားကြပါတယ်။
အဗ္ဗနု အလ်-နဂျာရ် (Ibn al-Najjār) ဖော်ပြခဲ့တာက
ဒီကိုင်ဒါဟ်သည် မရေမတွက်နိုင်အောင် များပြားလှတဲ့ ကိစ္စရပ်တိုင်းမှာ ပါဝင်နေပါတယ်။
⚖️ ဥပဒေရေးရာစီရင်ချက်တိုင်းက
1️⃣ အကျိုးစီးပွားရရှိစေရန်
2️⃣ အန္တရာယ်ကို လျော့ချရန်
ဆိုတဲ့ အချက်နှစ်ခုအနက် တစ်ခုခုအတွက် ဖြစ်ပြီး၊
ဒီကိုင်ဒါဟ်က ဒုတိယအချက်ဖြစ်တဲ့ အန္တရာယ်ကို လျော့ချခြင်း နှင့် ဆက်စပ်နေတဲ့ အခြေခံသဘောတရားဖြစ်ပါတယ်။
🎯 ရှရီအအ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်
အဇ္ဇူဒ်ဒင်း အဗ္ဗနု အဘ် အလ်-စလာမ် (ʿIzz al-Dīn Ibn ʿAbd al-Salām)
နှင့်
အလ်-ရှသီဘီ (Al-Shāṭibī)
တို့နှစ်ဦးလုံးက
ရှရီအအ် (Sharīʿah) တစ်ခုလုံး၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ
✨ အကျိုးစီးပွားကို ရရှိစေခြင်း (Maslaḥah)
⚠️ အန္တရာယ်ကို လျော့ချ ဖယ်ရှားခြင်း
ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ၂ ခု ပဲဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီကိုင်ဒါဟ်က
➡️ အန္တရာယ်ကို လျော့ချဖယ်ရှားရန် အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ဥပဒေရေးရာ လက်စွဲကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
⚠️ ဘာကို အန္တရာယ် (Harm) လို့ သတ်မှတ်မှာလဲ
ဒရ်ရာရ် (Ḍarar / Darar) ကို ရင်းမြစ်တွေထဲမှာ
➡️ “မိမိကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် တခြားသူများ၏ အကျိုးစီးပွားဖြစ်ထွန်းစေမှုကို ထိခိုက်နစ်နာစေမှု”
လို့ သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြပါတယ်။
ဒါပေမဲ့
❗ စိတ်မသက်မသာဖြစ်ရတဲ့အရာတိုင်းကို အန္တရာယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။
📌 အန္တရာယ်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် လိုအပ်သော အချက် ၃ ခု
ရင်းမြစ်တွေထဲမှာ အန္တရာယ်ကို အခြေအနေ ၃ ခု ဖြင့် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
1️⃣ အမှန်တကယ်ဖြစ်ပေါ်နေရပါမယ်
ဖြစ်လာနိုင်ခြေနည်းတဲ့ မျှော်လင့်ချက်မျိုး မဖြစ်ရပါဘူး။
2️⃣ ပြင်းထန်တဲ့ အန္တရာယ်ဖြစ်ရပါမယ်
လူ့ဘဝမှာ အသေးအဖွဲအဆင်မပြေတာတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။
3️⃣ ရန်လိုမှု သို့မဟုတ် အနိုင်ကျင့်မှုမှ ဖြစ်ရပါမယ်
ဥပဒေအရ ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း မပါဝင်ပါဘူး။
⚖️ ဥပဒေရေးရာ ပြစ်ဒဏ်နှင့် အန္တရာယ်
တရားသူကြီးတစ်ဦးက အပြစ်ကျူးလွန်သူတစ်ဦးကို
ဟဒ်ဒ် (Ḥadd punishment) — အများပြည်သူရှေ့မှာ ကြိမ်ဒဏ်ပေးဖို့ အမိန့်ချမှတ်တဲ့အခါ
ဒီပြစ်ဒဏ်ကြောင့် အန္တရာယ်ဖြစ်သော်လည်း
➡️ ဒါဟာ ဥပဒေအရ ပြစ်ဒဏ် ဖြစ်တဲ့အတွက်
ဒီကိုင်ဒါဟ်နဲ့ မသက်ဆိုင်ပါဘူး။
📖 ဥပမာများ
🏡 ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ရပိုင်ခွင့်
ဆန်မြူရာဟ် (Samurah) လို့ခေါ်တဲ့ လူတစ်ယောက်မှာ
သူ့အိမ်နီးချင်းခြံထဲကို အကိုင်းအခက်တွေ ထိုးဝင်နေတဲ့ စွံပလွန်ပင် 🌴 တစ်ပင်ရှိခဲ့ပါတယ်။
အပင်ကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါတိုင်း
➡️ သူက အိမ်နီးချင်းခြံထဲကို ဝင်ထွက်ရပါတယ်။
ဒီအရာက အိမ်နီးချင်းအတွက် အဆင်မပြေမှု 😓 ဖြစ်လာပါတယ်။
နောက်ဆုံးမှာ အိမ်နီးချင်းက
1️⃣ အပင်ကို ရောင်းပါ
2️⃣ နေရာပြောင်းပါ
ဆိုပြီး တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဆန်မြူရာဟ် က နှစ်ခုလုံးကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပါတယ် ❌
ဒီအကြောင်းကို တမန်တော်မြတ်ကြီး ﷺ ကြားသိတဲ့အခါ
➡️ နည်းလမ်း ၂ ခုထဲက တစ်ခုကို ရွေးဖို့ အကြံပြုခဲ့ပါတယ်
ဒါပေမဲ့ ဆန်မြူရာဟ်က ထပ်မံ ငြင်းဆန်ခဲ့ပါတယ်။
ထို့ကြောင့် တမန်တော်မြတ်ကြီးက
🗣️
“ဆန်မြူရာဟ်၊ အသင်သည် တခြားသူများကို စိတ်ဒုက္ခပေးနေသည့် အန္တရာယ်ပြုသူ ဖြစ်တယ်”
လို့ ကြေငြာခဲ့ပြီး
➡️ အိမ်နီးချင်းကို အပင်ကို ခုတ်ပစ်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ် 🌳✂️
ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က
✔️ အမှန်တကယ်ရှိနေတဲ့
✔️ တရားလွန်တဲ့
အန္တရာယ်ကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
🌾 စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ဥပမာ
မြေပိုင်ရှင်တစ်ဦးက မြေကို ငှါးထားခဲ့ပြီး
⏳ ငှါးရမ်းချိန် ပြည့်သွားပေမဲ့
🌾 ကောက်ရိတ်ချိန် မရောက်သေးဘူးဆိုရင်
➡️ ငှါးရမ်းချိန်ကို တူညီတဲ့စျေးနှုန်းနဲ့ တိုးနိုင်ပါတယ်
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့
❗ အချိန်မတိုင်ခင် ကောက်ရိတ်လိုက်မယ်ဆိုရင်
➡️ ငှါးသူအတွက် မတရားတဲ့ အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်လို့ပါ။
⚖️ အန္တရာယ် ၂ ခု တစ်ပြိုင်တည်းဖြစ်လာတဲ့အခါ
အန္တရာယ် ၂ ခု တစ်ပြိုင်တည်း ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ
📜 ဒီကိုင်ဒါဟ်မှာ အဓိကစည်းမျဉ်းတစ်ခုရှိပါတယ်။
➡️ အန္တရာယ်ကို တူညီတဲ့ အန္တရာယ်နဲ့ မဖယ်ရှားရပါ။
ဥပမာ
လူ ၂ ယောက်မှာ
💊 ဆေးတစ်မျိုးကို လိုအပ်နေတယ်ဆိုရင်
ဆေးရှိသူက
❌ မပေးဘဲ သိမ်းထားလို့ မရပါဘူး
ဒါက အန္တရာယ်ကို ပိုဆိုးစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
⚖️ အန္တရာယ် မညီမျှတဲ့အခါ
အန္တရာယ် ၂ ခု မညီမျှရင်
➡️ ကြီးမားတဲ့ အန္တရာယ်ကို ရှောင်ဖို့ ပိုသေးတဲ့ အန္တရာယ်ကို ရွေးရပါတယ်။
ဥပမာ
ကိုယ်ဝန်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး သေဆုံးသွားပေမဲ့
ဗိုက်ထဲက သန္ဓေသားက အသက်ရှိနေသေးတယ်ဆိုရင်
ဥပဒေပညာရှင်များက
➡️ ကလေးကို ကယ်နိုင်ဖို့
ကွယ်လွန်သူအမျိုးသမီးဗိုက်ကို ခွဲစိတ်ပြီး ကလေးထုတ်နိုင်တယ် လို့ ခွင့်ပြုထားပါတယ်။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့
⚖️ ခွဲစိတ်မှုအန္တရာယ်
➡️ ကလေးသေသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ထက် ပိုသေးလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
🌍 နိဂုံး
ဒီကိုင်ဒါဟ်က
➡️ အန္တရာယ်မရှိတဲ့ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခု ဖန်တီးဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့
🧠 တတ်နိုင်သမျှ နည်းလမ်းများ အသုံးပြုပြီး
⚠️ အန္တရာယ်ကို လျော့ချနိုင်သမျှ လျော့ချဖို့
ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို သင်ကြားပေးနေပါတယ်။