Ribā ဆိုတာက တားမြစ်ချက်တစ်ခုဆိုတာထက်ပိုတဲ့ ဥပဒေရေးရာအခြေခံသဘောတရားတစ်ခုကို လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
تَحْرِيمُ الرِّبَا (Taḥrīm al-Ribā)
Taḥrīm al-Ribā
ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်ထဲမှာအခြေပြုထားပြီး ဥပဒေရေးရာဆင်ခြင်တွေးတောသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် တိုးမြှင့်အသုံးပြုထားတဲ့ မတန်တဆအတိုးနှုန်းယူခြင်းအား တားမြစ်ခြင်း
ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန် အခြေခံအုတ်မြစ်
Ribā ကို တားမြစ်ထားခြင်းသည် ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်ထဲမှ လေးနက်ပြတ်သားသည့် စီရင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
အရောင်းအဝယ်ပြုခြင်းကို ခွင့်ပြုပြီး Ribā အတိုးပေးစားခြင်းကို တားမြစ်ထားသည့် အကြောင်း ဖန်ဆင်းရှင်မှ အတိအလင်းကြေငြာချက်ထုတ်ထားပြီး Ribā ထဲ မရုန်းနိုင်ဘဲ ဆက်မြဲနေသူတွေအကုန်လုံးက ပြင်းထန်တဲ့ နောက်ဆက်တွဲရလဒ်ဆိုးကျိုးတွေ တွေ့ကြုံရနိုင်မယ်ဆိုတာကို 
သတိပေးထားပြီးသားဖြစ်ပါတယ်။
အစ္စလာမ့်ဥပဒေရေးရာပညာရှင်တွေက ဒီ ကြေငြာချက်ထက်ပိုပြီး တွေးတောကြတယ်၊ ပိုပြီးတိကျတဲ့မေးခွန်းတွေထုတ်လာကြတယ်။
Ribā ဆိုတာ တိတိကျကျ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ။
ဥပဒေရေးရာအသုံးအနှုန်းအရ Ribā ကို ဘာလို့တားမြစ်ထားတာလဲ။
Ribā ပါနေတဲ့ အရောင်းအဝယ်
Ribā ပါနေတဲ့ အရောင်းအဝယ်တွေကလွဲလို့ စီးပွားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွေအကုန်လုံးက တရားဝင်ခွင့်ပြုထားပြီးသားဖြစ်ပါတယ်။
ဆိုလိုတာက Ribā သည် စာချုပ်စာတမ်းအမျိုးအစားတစ်ခုမဟုတ်ပါဘူး၊ Ribā ဆိုတာက တရားဝင်တဲ့ အရောင်းအဝယ်အကုန်လုံးကို မသန့်ရှင်းစေနိုင်တဲ့ ဖောက်ပြန်ပျက်ပြားတဲ့ လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
ငွေကြေးဆိုင်ရာစာချုပ်စာတမ်းတိုင်း၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိုင်းမှာ Ribā ရှိမရှိဆိုတာကို 
သေချာအောင် စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။
Ribā အမျိုးအစား ၂ မျိုး
ဥပဒေရေးရာပညာရှင်များက Ribā ကို အမျိုးအစား ၂ မျိုး သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
Ribā al-nasī’ah
Ribā al-fadl
Ribā al-nasī’ah
Ribā al-nasī’ah ဆိုတာက နှောင့်နှေးမှုအတွက်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့အတိုးနှုန်းပါ၊ ပိုပြီးရှင်းအောင်ပြောရရင် ပိုက်ဆံချေးငှါးတဲ့နေရာမှာ ချက်ချင်းပြန်မယူဘဲ ပိုက်ဆံဆပ်ရမဲ့ရက်ကို နောက်ရွှေ့ပေးထားတဲ့အတွက် ပိုပြီးယူလိုက်တဲ့ ပမာဏပါ။
အချိန်က ငွေဆိုတဲ့သဘောအတိုင်းမို့ စောင့်ဆိုင်းရတဲ့ရက်တွေအတွက် ယူထားတဲ့ အဖိုးခကို Ribā al-nasī’ah လို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။
Ribā al-fadl
Ribā al-fadl ဆိုတာက တူညီတဲ့ ကုန်ပစ္စည်း ၂ ခုကို လဲလှယ်ရမှာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ မညီမျှတဲ့ အတိုင်းအတာ၊ ပမာဏ၊ အလေးချိန် အစရှိတာတို့ ဝန်ပိုတာကို ရည်ညွှန်းတာပါ။
ဥပမာ –
တူညီတဲ့ ဂျုံ ၁ ကီလို ကို ၂ ကီလို လဲလိုက်တဲ့အခါ ပိုလာတဲ့ ၁ ကီလို က Ribā al-nasī’ah သက်ရောက်ပါတယ်။
အပြင်မှာ အတိုးနှုန်းယူပြီးချေးငှါးနေကြတာမျိုးမှာလည်း ဒီ Ribā ၂ မျိုးလုံး ပါဝင်သက်ရောက်နေနိုင်ပါတယ်။
အချိန်စောင့်ပေးတဲ့အတွက် အတိုးပေးရသလို
ပိုတိုးလာတဲ့ အတိုးနှုန်းတွေမပေးနိုင်ပဲ ပေါင်းလာရင်းကနေ မူရင်းပမာဏထက်ပိုများလာပြီး
အတိုးနှုန်းတွေကပဲ အတိုးပြန်ဖြစ် (တက်) လာနေတာပါ။
အရောင်းအဝယ်တစ်ခုကို အဆမတန်အတိုးတက်စေတဲ့ စည်းမျဉ်း လေး ချက်
ဂန္ဒဝင်ဥပဒေသိပ္ပံပညာမှာ အရောင်းအဝယ်တစ်ခုကို Ribā လို့သတ်မှတ်ဖို့အတွက် အချက် ၄ ချက် နှင့် ကိုက်ညီရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ဒီသတ်မှတ်ချက်တွေကို နားလည်ထားမယ်ဆိုရင် ဘာလို့ အစ္စလာမ့် ငွေကြေးဆိုင်ရာစာချုပ်စာတမ်းတွေက ဘာလို့အဲ့လိုဖွဲ့စည်းထားတာလဲဆိုတာ ပိုမိုနားလည်လာနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
စည်းမျဉ်း ၁
အပြန်အလှန် တူညီတဲ့ တန်ဖိုးရှိနေတဲ့ ပစ္စည်း ၂ ခုကို လဲလှယ်ခြင်း
(ချေးငှားခြင်းမျိုး၊ လက်ဆောင်ပေးတာ၊ သေတမ်းစာမှ အမွေပေးခဲ့တာမျိုး မဟုတ်)
မှာ အဆမတန်တဲ့ အရောင်းအဝယ်ပါဝင်နေရင် Ribā ပါလာပါတယ်။
စည်းမျဉ်း ၂
အိမ်ငှါးတဲ့သဘောလိုမျိုးမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအရာ/ပစ္စည်းတစ်ခုကို လဲလှယ်တဲ့နေရာမှာ တစ်ဦးကနေ အခြားတစ်ဦးကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ရတဲ့အခါမှာ Ribā ပေါ် ပေါက်လာပါတယ်။
(အိမ်ငှားတာနဲ့ပတ်သက်ပြီးအောက်မှာ ထပ်ရှင်းထားပါတယ်)
စည်းမျဉ်း ၃
ဒါက အဓိက Ribā al-fadl မှာ လဲလှယ်တဲ့ပစ္စည်းက တူညီတဲ့ အမျိုးအစား ဖြစ်နေတော့မှ Ribā ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။
ဥပမာ
ရွှေကိုရွှေနှင့် လဲတာ
ဂျုံကို ဂျုံနှင့်လဲတာ
စည်းမျဉ်း ၄
ဝန်ပိုဆိုတာက
ပမာဏအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း
နှောင့်နှေးမှုအားဖြင့်သော်လည်ကောင်း
အမှန်တကယ် ရှိနေပြီး တစ်ဦးကနေ အခြားတစ်ဦးဖက်ကို သက်ရောက်စေတာဖြစ်ရပါတယ်။
အိမ်ငှားခြင်းနှင့် ငွေချေးငှါးခြင်း
စည်းမျဉ်း ၂ က တကယ်တော့ အိမ်ငှါးတာနဲ့ ငွေချေးငှါးခြင်းကြား အခြေခံကျတဲ့ ကွာခြားချက်ကို မီးမောင်းထိုးပြချင်ဖြစ်ပါတယ်။
အိမ်ငှါးတဲ့အခါ အိမ်ကိုပိုင်ဆိုင်မှုက အိမ်ရှင်ဆီမှာရှိနေပြီး အိမ်ငှါးက milk al-manfa’a ဖြစ်တဲ့ အသုံးပြုခွင့်ကို ရရှိသာဖြစ်ပါတယ်။ (အိမ်မှာဆို နေထိုင်ခွင့်ပေါ့) ပိုက်ဆံကိုကျ ချေးငှါးပြီး သုံးတဲ့အခါ သုံးနေတဲ့ခဏမှာ ချေးထားတဲ့သူက ပိုင်ရှင်ဖြစ်နေပါတယ်။
ဒီလိုမျိုး ပိုင်ရှင်/ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို လွှဲပြောင်းပေးထားခြင်းအားဖြင့် အသုံးပြုလိုက်တဲ့ တန်ကြေးကောက်ခံတာသည် ဥပဒေအရ အတိုးနှုန်းကောက်ခံခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကီယက်စ် (တားမြစ်ချက်တွေကို ဘယ်လောက်အထိ တိုးချဲ့ထားသလဲ)
ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်နှင့် တမန်တော်မြတ်ရဲ့ စွန္နဟ်တွေထဲမှာ Ribā စည်းမျဥ်းသက်ရောက်တဲ့ အဓိကကုန်ပစ္စည်း ၆ ခု ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။
ရွှေ
ငွေ
ဂျုံ
မုယောစပါး
စွံပလွန်သီး
ဆား
ဒါဆိုရင် ဆန်ကရော။
ဒါမှမဟုတ် ခေတ်မီငွေကြေးတွေကရော။
ဒါ့ကြောင့် ကီယက်စ် လို့ခေါ်တဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း ပေါ် ပေါက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။
ကီယက်စ်သည် မူလစီရင်ချက်ထဲမှ အဓိကဖြစ်ပေါ်စေတဲ့အကြောင်းတရားဖြစ်တဲ့ အီအ်လာဟ် (ʿIllah – عِلَّة) ကို သတ်မှတ်ပြီး တူညီတဲ့ အီအ်လာဟ်ပါရှိလာတိုင်း ထိုစီရင်ချက်ကို ကျင့်သုံးတာပဲဖြစ်ပါတယ်တဲ့။
ဒီလိုသုံးသပ်မှုတွေလုပ်ကြတဲ့အခါ ပညာရှင်တွေ မေးခဲ့ကြတာက…
ဘာလို့ ဒီကုန်ပစ္စည်း ၆ ခုက Ribā ဥပဒေတွေ သတ်မှတ်ထားတာလဲ။
အီအ်လာဟ် က မဇ်ဟဘ်အလိုက်ကွာခြားပါတယ်။
ဟန်ဗာလီနှင့် မာလီကီ မဇ်ဟဘ် တို့က
အတိုင်းအတာနှင့် ကုန်ပစ္စည်းတန်ဖိုးကို အဓိက သတ်မှတ်ပြီး
ရှာဖီအ် မဇ်ဟဘ် ကကျ
ကုန်ပစ္စည်းကိုပဲ သတ်မှတ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကိစ္စတိုင်းမှာတော့ အီအ်လာဟ်က စီရင်ချက်တိုးချဲ့မှုကို လမ်းညွှန်ပေးပါတယ်။
ဆန် သည် ကုန်ခြောက်တိုင်းတာမှုနှင့် လက္ခဏာတူညီပါတယ်
ဒါ့ကြောင့် ဆန်ကလည်း တူညီတဲ့ တားမြစ်ချက်ထဲ ဝင်သွားပါတယ်။
ခေတ်မီငွေကြေးစနစ်တွေ က
ကုန်ပစ္စည်းလဲလှယ်မှုအတွက် ကြားခံသဘောသာဖြစ်တဲ့အတွက်
နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်ပြီး စီရင်ချက်ကို သုံးသပ်ပါတယ်။
ဒါက ၇ ရာစု အာရေဗျခေတ် မှာ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့တဲ့ စီရင်ချက်တစ်ခုစီက
ရာစုနှစ်တွေ စီးပွားရေးစနစ်တွေ ပြောင်းလဲလာတဲ့တစ်လျောက်
တရားဝင် ဘယ်လိုလည်ပတ်နေတယ်ဆိုတာကို ရှင်းပြပေးနေပြီး
တရားသေပုံစံကားချက်အတိုင်း သွားနေတာမဟုတ်ဘဲ
တူညီတဲ့နောက်ခံအကြောင်းအရာအလိုက်
စနစ်တကျ သဘောတရားကိုအခြေပြုတဲ့
နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်သုံးသပ်ချက် ကို ကျင့်သုံးနေတာပဲဖြစ်ပါတယ်။
ဘာလို့ Ribā က Maqāsid ကို ချိုးဖောက်နေရတာလဲ
Maqāsid ရှုမြင်ပုံက ကြည့်မယ်ဆိုရင် Ribā က hifẓ al-māl ((حفظ المال))လို့ခေါ်တဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာပိုင်ဆိုင်မှုကို ကာကွယ်ပေးခြင်းဆိုတဲ့အချက်ကို တိုက်ရိုက် ထိခိုက်နေပါတယ်။
Ribā သည်
ငွေကို တန်ဖိုး
စိုက်ထုတ်အား
မျှဝေခံရတဲ့ ဘေးအန္တရာယ်
စတာတွေ အမှန်တကယ် လဲလှယ်ခြင်းမရှိတဲ့ ငွေသားထွက်ပေါ်လာဖို့ ကို အားပေးပါတယ်။
ငွေအရင်းအနှီးထုတ်ပေးသူက
ဘာပဲဖြစ်လာဖြစ်လာ
ချေးပေးလိုက်သူက အာမခံထားတဲ့ငွေ (ကုန်ကျစားရိတ်) အတိုင်းပြန်ရပါတယ်။
အစ္စလာမ့်စာချုပ်စာတမ်းဥပဒေသည်
တကယ့်စစ်မှန်တဲ့တန်ဖိုးကိုသာ
မျှတစွာဖြင့် လဲလှယ်သည့် အရောင်းအဝယ်တစ်ခုဖြစ်ဖို့
ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို အခြေပြုထားတာဖြစ်တဲ့အတွက်
ဒီအချက်ကို ထိပါးစေမဲ့
တရားမျှတစွာ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ခြင်းကို ထိခိုက်မဲ့ အတိုးကို တားမြစ်ထားတာပဲဖြစ်ပါတယ်။